Frankfurt Notları 45: Alman Gençler İş Beğenmiyor mu?

Bu notun başlığı gördüğünüzde, "Alman gençler mi iş beğenmiyor…? Yok artık, yanlış olmalı.” Dediğinizi duyar gibiyim. Çünkü zihnimizde Almanya; disiplin, uzun süreli çalışma, güçlü kurumlar ve özellikle de mesleki eğitim (dual system) ile gençleri daha okuldayken doğru işe yönlendiren bir model demek.

Ama veriler, bu düşünceyi en azından yeniden düşünmemizi istiyor. Z kuşağının işte kalma süresi kısalıyor, iş–kariyer uyumu düşüyor ve "kısa süre içinde işten ayrılma niyeti” yükseliyor. Üstelik bu tablo, sadece Almanya’ya özgü değil. Türkiye’de de aynı başlıklar etrafında hararetli tartışmalar dönüyor: "Gençler neden çabuk vazgeçiyor?”, "Neden hızlı yükselmek istiyor?”, "Neden iş-yaşam dengesi diyor?”

Benim çabam, bu tartışmayı "gençler tembel” gibi kolay etiketlere sıkıştırmak değil elbette. Asıl mesele, pandemi sonrası şekillenen yeni çalışma dünyası: giriş seviyesi pozisyonların daralması, dijitalleşme ve yapay zekânın iş tasarımını değiştirmesi, belirsizlik algısının artması… Bu yeni dünyada beklentiler, ülkelere göre farklı yoğunluklarda olsa bile, şaşırtıcı biçimde birbirine benziyor.

Bu yazıda uluslararası karşılaştırmalar üzerinden şu soruyu tartışıyorum: Sorun "iş beğenmemek” mi, yoksa "işin kendisi” mi dönüşüyor? Ve en kritik soru: Şirketler mi dönüşecek, gençler mi?

Alman Gençler İş Beğenmiyor mu?

"Gençler iş beğenmiyor” yargısı, farklı toplumlarda ve farklı dönemlerde tekrar eden bir anlatıdır. Nesiller arası çatışma, modern çalışma hayatının yan ürünü olmaktan ziyade, toplumsal değişimin hızlandığı her dönemde görünür hale gelen tarihsel bir olgudur. Antik çağ metinlerinde gençlerin "sabırsızlığı” ve "otoriteye mesafesi” üzerine serzenişlere rastlanır; benzer şikâyetlerin, erken dönem toplumsal hafızaya kazınmış yazıtlarda bile izleri bulunur. Bu süreklilik, bugünkü tartışmayı "ahlaki zaaf” veya "karakter sorunu” gibi indirgemeci açıklamalardan uzak tutmayı gerektirir. Daha analitik okuma, kuşak davranışlarının büyük ölçüde ekonomik yapı, teknoloji, kurumların işleyişi ve fırsat setleri tarafından şekillendiğini kabul eder.

Almanya’da Z Kuşağının İş Davranışı: Veriler Ne Söylüyor?

Randstad Almanya tarafından gerçekleştirilen araştırma, Z kuşağının (1997–2007 doğumlular) iş piyasasına girişte daha yüksek hareketlilik sergilediğini göstermektedir. Araştırma, 15 ülkede 11.250 çalışanın katıldığı uluslararası bir anketin Almanya ayağında Z kuşağından ve diğer kuşaklardan katılımcıları kapsamaktadır. Bulgular, Almanya’da gençlerin işte kalma süresinin belirgin biçimde kısaldığını, iş değiştirme niyetinin yüksek olduğunu ve iş–kariyer uyumunun uluslararası karşılaştırmada zayıf kaldığını ortaya koymaktadır.

Kuşaklar Arası Kırılma: İşte Kalma Süresi Neden Azaldı?

İlk beş çalışma yılında aynı işte kalma süresi Baby Boomer kuşağında 2,9 yıl, X kuşağında 2,8 yıl, Y kuşağında 1,8 yıl iken Z kuşağında 1,1 yıla gerilemektedir. Bu bulgu, "iş beğenmeme” gibi normatif bir etki ile birlikte, işin anlamının ve kariyer inşa biçimlerinin dönüşümüne mi işaret etmektedir?